Konu
Kitapta genç ve çok güzel bir kızın babasının işleri nedeniyle dayısına
gönderilmesi ve dayısının yanında başına gelenler anlatılıyor.
Özet
Postacının pek seyrek uğradığı evlerden Ata Efendinin evine bir mektup
gelir. Mektup dayısının oğlu Yaşar’dan gelmiştir. Mektupta Yaşar’ın işi
çıktığından dolayı kızını Düzce’den trenle İstanbul’a gönderdiği
yazılıdır ve Ata’dan onu gardan alıp ilgilenmesini istemektedir. Zarfta
ona yardımcı olması için bir miktar para da vardır. Evdekileri endişe
sarar, acaba kız kaç yaşındadır diye düşünmeye başlarlar.
Yaşar
üç kere evlenmişti. Eğer kızı ilk karısındansa 18 yaşında bir kız
gelecektir ve bu kızı nasıl rahat ettireceklerini düşünmektedirler,
çünkü evleri çok büyük değildir. Ayrıca damatlarından da
çekinmektedirler. Damatları, devamlı işyerinde kızlarla takılan biraz
serseri birisidir. Ama kız son karısından ise 8 yaşında bir kız
geleceğini ve onun daha iyi olacağını düşünürler.
Ata Bey gün geldiğinde kızı almaya gara gider. Fakat tanımadığından
garın boşalmasını ve en son kalan kişinin de kız olacağını düşünür. Öyle
de olur. Garda kimse kalmadığında ona Ata Dayı diye seslenen genç bir
kız sesi duyar. Kız 18 yaşında, uzun boylu, ince bir kızdır. Üzerinde
siyah bir palto vardır ve başörtülü bir kızdır. Ama Ata onun çok güzel
olduğunu düşünmüştür.
Sarı kaşları, bakır rengini andıran gözleri, uzun kirpikleri ve
bembeyaz teni vardır. Garda kısa bir konuşmadan sonra vapur yolunu
tutarlar. Ata şimdi eve gidince karısı Üftade’ye ne diyeceğini
düşünmektedir. Çünkü onlar evde eğer genç biri gelirse
geri göndermeyi kararlaştırmışlardır. Fakat Ata Bey onunla çok kısa bir
konuşmadan sonra onun duygusal olduğunu anlamış, adını sorarken bile
ağlaması onu çok etkilemiştir. Adı Ayşen’dir ama Yaşar ona hep Ayşe dermiş.
Kızı
eve götürür. Üftade çok şaşırır. Kızı Feride ve oğlu Çetin de çok
şaşırır. Ama herkes güler yüzlülükle karşılar. Kız banyosunu yapar ve
yemeğe gelir. Ata gözlerine inanamaz. Çünkü kız çok güzeldir. İyi ki onu
trene koyup göndermedim diye sevinir ama bunu belli edemez. Çünkü
Üftade hiç memnun değildir.
Yemekte kız hediyelerden ve babasının ona Alımsızoğulları ticarethanesi
vasıtasıyla para göndereceğinden bahseder ve Üftade daha memnun olur.
Bu onun memnuniyetsizliğini biraz bastırmaya yetmiştir.
Kız
gün geçtikçe İstanbul’a alışmakta, babasının verdiği paralarla iyice
süslüleşmiştir. Hayranları artmıştır. Ata’nın sevgisi gittikçe
artmaktadır. Birgün plaja giderler. Ata onların denize
girme taraftarı değildir. Çünkü damadı Ayşen’i çıplak görecektir. Bundan
hoşnut değildir. Fakat mayolarını giyerler ve denize girerler. Ata
Üftade ile gazinoda oturur, onları beklerler.
Bu
sırada Ata’nın çalıştığı ambarın patronunun oğlu Rüştü onların masasına
gelir. Maksadı bellidir. Ayşen’i Ata’nın yanında görmüştür ve tanışmak
istemektedir. Biraz konuşurlar, Rüştü kardeşi Serin’i alıp geleceğini
söyler. O gittiğinde Ayşen, kızı, damadı masalarına gelirler. Az sonra
Rüştü de kız kardeşiyle gelir. Rüştü çok ağır başlı davranmaktadır.
Amacı Ayşen’i etkilemektir. Akşam olduğunda onları arabasıyla evlerine
götürür.
Sonraki günlerde Rüştü Ata’ya iyice yakınlaşır. Taksim’de, Beyoğlu’nda,
Park Otel’de eğlencelere Ata’yı ve ambarda çalışan İsmail Bey, karısı,
baldızı, kızı ile eğlenmeye götürür. Ata, baldız Berin’den çok hoşlanır
ve durumdan memnundur. Bir gün İsmail, Ata’yı ve ailesini evine davet
eder. Ayşen burada Berin’le çok iyi anlaşır. Moda konusunda ondan destek
alır. Onun önerdiği terzilere, kuaförlere gider. Ayşen gittikçe
değişmeye başlar.
Daha altı yedi ay önce Düzce’den gelen kız büyük yol katetmiştir. Aylar
böyle geçer Ayşen’e hayran birçok kişi çıkar. Adı Taksim’de Sarı Kıza
çıkar. Onu herkes tanır. Evlenmek isteyen de çoktur. Başta Rüştü , sonra
bir elçi Faruk Senayi Bey , Amerikalı bir subay Mister Tomas.
Yaşar
bir zaman sonra İstanbul’a uğramış , Ayşen’e bir ev tutmuştur. Ata ve
karısı ona dadılık gibi birşey yapmaktadır. Ata’nın damadı Yaşar’ın
sayesinde tüccarlığa başlamış ve bir ev almıştır , oraya taşınmıştır.
Ata Yaşar’ın kaçakçılıkla uğraştığını öğrenmiştir ve Yaşar devamlı yurt
dışına gidip , arada sırada uğramaktadır.
Ata Ayşen’in ayrılmamaktadır. Her yere beraber gidemektedirler.
Ayşen’in talipleri Ata’ya çok yakınlık göstermektedirler, çünkü Ata
Ayşen’e babasından daha yakındır. Elçi ona bir apartman vereceğini
söyler, Tomas onu dünyanın her yerine götüreceğini söyler , Rüştü’nün
ise büyük bir mirası alacağı kesindir. Fakat Ayşen’in hiçbirinde gözü
yoktur. O süsü ve hava atmayı çok sevmektedir. Bu yüzden üçünü de hep
oyalamaktadır. Onlara oyunlar yapmaktadır. Ümitlendirip yüzüstü
bırakmaktadır. Ama üçü de pes etmeden peşindedirler.
Birgün
Ata ve Ayşen Dolmabahçe Sarayı’nda bir baloya giderler. Balodan
çıkarken çıkan karmaşada , Ata paltosunu kaybeder ve başka birinin
paltosunu alır. Gazeteye ilan verirler ve sahibi gelir. Sahibi Mısır’da
genç bir paşadır. Adı Rüveyha Said’dir. Ayşen’i o da görür ve çarpılır.
Artık bir niyetli daha vardır.
Ayşen ilerleyen
günlerde Said’e iyice yaklaşır. Onunla evlenmeyi kafasına koyar.
Pasoportunu gizlice çıkrtır. Mısır’a gitmeyi planlar. Dayısının bundan
haberi olur. Onunla konuşur ve ondan ayrılacağı için çok üzülür. Ama bu
olayın Rüştü tarafından duyulmasıyla işler karışır. Rüştü Mısır’a sadece
paşanın gideceğini bildiğinden , ona oyun oynandığını düşünür. Ata’ya
çok kötü bir dille konuşur ve onu tehdit eder.
Bunun üzerine Ata onunla hiç konuşmayarak işinden ayrılır ve Ayşen’i
Mısır’a kendi elleriyle gönderir. Ayşen orada evlenir ve hayatını
sosyete içinde geçirir. Dayısıyla arada sırada mektuplaşır. Aradan 17 ay
geçtiğinde Rüştü Ata’nın yanına gelir. Ondan mazi için özür diler ve
onunla görüşmek istediğini söyler. Ona Ayşen’le mektuplaştığını ve onun
paşadan ayırılp İstanbul’a gelmek istediğini yazdığını söyler.
Ata buna çok sevinir. Hazırlıklara başlarlar. Eski odasını hazırlarlar.
Fakat bir dönem Ayşen’den haber alamazlar ve endişelenirler. Paşanın
durumu farketmesinden korkarlar. Birgün Mısır’dan bir elçinin geldiğini
öğrenirler. Ata tek başına Ayşen’i sormaya gider ve Ayşen’in Mısır’da zevk verici ilaçlardan morfine başladığını öğrenirler.
Elçi bunun insana geçmişini hatırlattığını , geçmişe özlem duymaya
başlattığını söyler. Bunu duyan Ata resmen yıkılır. Bütün hazırlıklar
boşunadır. Hiç kimseye gözükmeden hüzün içinde dosdoğru adımlarla yürür.
Bunlar basit ömrünün son adımları olmuştur.
Ana Fikir
Çok fazla para belli bir süre mutluluk getirir fakat her zaman sonu mutlulukla bitmez.
Şahıslar ve Olaylar
Kitapta olaylar en küçük ayrıntısına kadar anlatılmıştır. Çok
sürükleyici bir anlatım tarzı vardır. Olaylarda bir abartı yoktur, hepsi
mümkün olabilecek olaylardır.
ATA BEY:
52 yaşında, hala dinç olan, ailesiyle mutlu bir şekilde oturan,
hayattan pek zevk almayan bir insadır. Bir ambarda sayım memurudur.
ÜFTADE: Ata’nın karısıdır. Para düşkünü bir kadındır. Biraz da cahildir.
AYŞEN: Ata’nın
dayısının oğlunun kızıdır. Sarı saçlı, ince yapılı, sarı kaşlı, uzun
kirpikli, tavşan gözü gibi kırmızıyı andıran gözleri olan çok güzel bir
kızdır. Süse ve hava atmaya çok düşkündür.
FERİDE: Ata’nın kızıdır. Dolgun vücutlu, siyah saçlı, uzun boylu, güzel bir kızdır.
ATIF: Feride’nin kocasıdır. Eğlence ve kadın düşkünüdür.
RÜŞTÜ: Çok zengin bir işadamının oğludur. Atletik vücutlu, kızlara düşkün ve eğlence dünyasında tanınmış bir gençtir.
RÜVEYHA PAŞA: Çok
zengin Mısırlı bir paşanın oğludur. Nil Nehri boyunca uzanan
toprakların tek sahibidir. Mısır’da sözü geçen biridir. Ayşen’in
kocasıdır.
Yazar Hakkında Bilgi
1888 yılında Beylerbeyi’nde doğan Refik Halid, 18. yüzyıl sonlarında bir kolu Mudurnu’dan İstanbul’a göçen Karakayış ailesindendir. Galatasray Sultanisi ve Mekte-i Hukuk’da okuyan yazar, meşrutiyet sıralarında gazeteciliğe başlamıştır. Kısa sürede üne kavuşmuş, Fecri Ati edebiyat topluluğunun kurucularından olmuştur.
Kirpi adıyla taşlamaları ve siyasal yazıları sonucu İttihat Terakki hükümetince Anadolu’nun çeşitli illerinde 5 yıl sürgüne gönderilmiş, Ancak 1. Dünya Savaşı’nın son yılı İstanbul’a dönebilmiştir. Dönüşünde Robert Kolej’de öğretmenlik, Sabah Gazetesi başyazarlığı, iki kez Posta-Telgraf Genel Müdürlüğü yapan yazar Aydede adlı mizah dergisi de çıkarmıştır.
Bazı siyasal davranışları yüzünden memleketten ayrılmak zorunda kalan yazar, Haleb’e yerleşerek Vahdet gazetesini çıkarmış, Hatay’ın Türkiye’ye bağlanmasında yazları ve çalışmaları ile katkıları olmuştur.
1938’de yurda dönen yazar, çeşitli dergi ve gazetedeki yazıları ve 20 kadar romanı ile yaşamını sürdürmüştür.
18.07.1965 tarihinde İstanbul’da ölen yazar; tekniği, dilinin güzelliği, taşlamalarının inceliği ve tasvirlerinin kuvveti ile ün yapmış, Modern Türk Edebiyatı’nın temel temel taşlarından biri olmuştur.